Tổ đỉa có lây không? Vì sao hay tái phát?

Trả lời ngắn: Tổ đỉa không lây. Đây là một dạng chàm ở lòng bàn tay, cạnh ngón tay và lòng bàn chân. Bệnh không do nấm, không do bẩn, và người nhà không cần tránh người bệnh. Tổ đỉa hay tái phát, nhưng kiểm soát được khi biết điều gì làm bệnh bùng lên và chăm sóc da đúng cách.

1. Tổ đỉa là gì, vì sao lại bị?

Tổ đỉa (tên y khoa: chàm tổ đỉa) là một dạng chàm, tức viêm da. Biểu hiện thường gặp:

• mụn nước nhỏ, nằm sâu dưới da, mọc thành cụm;
• ở lòng bàn tay, hai bên cạnh ngón tay, lòng bàn chân;
• rất ngứa, có khi rát hoặc châm chích trước khi mụn nước mọc;
• vài tuần sau mụn nước khô, da bong, có thể nứt.

Nguyên nhân chính xác chưa rõ. Bệnh hay gặp ở người khoảng 20–40 tuổi, ở nữ nhiều hơn nam. Người có cơ địa dị ứng (từng bị chàm, viêm mũi dị ứng, hen) hoặc trong nhà có người bị cũng dễ bị hơn.

Những điều hay làm bệnh bùng lên:

• tay chân ướt lâu, ra nhiều mồ hôi, trời nóng ẩm;
• xà phòng, nước rửa bát, chất tẩy rửa;
• kim loại như nickel, cobalt, crom (đồ trang sức, khóa kéo, dụng cụ kim loại);
• căng thẳng, thiếu ngủ;
• công việc phải rửa tay nhiều hoặc tiếp xúc xi măng, kim loại.

Mỗi người một khác. Nếu nghi da dị ứng với một chất, bác sĩ có thể làm test áp da để tìm.

2. Có lây không? Người nhà có cần tránh?

Không lây. Tổ đỉa là phản ứng viêm của chính làn da. Không có vi khuẩn, virus hay nấm nào gây bệnh truyền từ người này sang người khác. Người nhà vẫn ăn chung, ngủ chung, nắm tay bình thường.

Câu "nặn ra thì lây" là không đúng. Dịch trong mụn nước không làm lây bệnh. Không nên nặn vì da rách dễ nhiễm khuẩn, chứ không phải vì sợ lây.

3. Có khỏi không? Sống chung thế nào?

Một đợt bệnh thường kéo dài vài tuần rồi lui dần. Có người chỉ bị một lần, nhưng nhiều người bị đi bị lại, có khi theo mùa nóng. Hiện chưa có cách chữa dứt hẳn. Mục tiêu là để đợt bệnh nhẹ hơn, ngắn hơn và thưa hơn. Nhiều người kiểm soát tốt, làm việc và sinh hoạt bình thường.

4. Có nguy hiểm không? Có ảnh hưởng mang thai, con cái?

Tổ đỉa không nguy hiểm đến tính mạng và không lan vào trong cơ thể. Rắc rối hay gặp nhất là nhiễm khuẩn khi mụn nước vỡ hoặc bị gãi rách. Bị lâu ngày, da tay chân có thể dày, khô, nứt và đau, ảnh hưởng công việc và giấc ngủ.

Bệnh không lây sang con. Cơ địa dị ứng có thể gặp ở nhiều người trong một gia đình, nhưng không có nghĩa con chắc chắn sẽ bị. Phụ nữ mang thai hoặc đang cho con bú bị tổ đỉa nên đi khám để bác sĩ chọn cách điều trị an toàn, không tự mua thuốc bôi.

5. Hằng ngày nên làm gì, tránh gì?

Nên:

• dưỡng ẩm nhiều lần trong ngày, nhất là ngay sau khi rửa tay; chọn dạng kem hoặc mỡ, không mùi; vẫn dưỡng cả khi đã đỡ;
• rửa bằng nước ấm (không nóng) và sữa rửa dịu nhẹ, không mùi; thấm khô nhẹ, kể cả kẽ ngón;
• đeo găng khi rửa bát, giặt giũ, lau dọn, có găng cotton lót bên trong;
• tháo nhẫn trước khi rửa tay, làm việc nhà;
• nếu bị ở chân: đi tất thấm mồ hôi, thay ngay khi ẩm;
• cắt móng ngắn để lỡ gãi cũng ít rách da; ngủ đủ, tìm cách giảm căng thẳng.

Tránh:

• chọc vỡ mụn nước, bóc da;
• xà phòng diệt khuẩn, xà phòng thơm, chất tẩy mạnh;
• tự mua thuốc bôi "trị ngứa" mạnh, không rõ thành phần.

Về các mẹo dân gian. Ngứa quá nên nhiều người thử đủ cách, điều đó dễ hiểu. Nhưng chích nặn, xát muối, xát chanh, chà muối rang hay xông khói than đều làm da rách, bỏng hoặc kích ứng thêm. Da hở dễ nhiễm khuẩn, và đợt bệnh thường nặng hơn, kéo dài hơn.

Về thuốc. Bác sĩ có thuốc bôi chống viêm phù hợp với mức độ bệnh. Đừng tự mua thuốc bôi mạnh: tổ đỉa dễ bị nhầm với nấm và ghẻ, và bôi sai thuốc có thể làm bệnh lan rộng. Xem thêm bài "Tổ đỉa, ghẻ hay nấm tay chân: phân biệt thế nào?".

6. Dấu hiệu phải đi khám ngay

• mụn nước lan rộng, to, đau nhiều;
• có mủ, đóng vảy vàng, sưng nóng đỏ, hoặc sốt;
• chỉ bị ở một bàn tay (có thể là bệnh khác, ví dụ nấm);
• chăm sóc 1–2 tuần không đỡ;
• tái phát liên tục, ảnh hưởng công việc, giấc ngủ.

Người nhà nên làm gì

• Yên tâm ở gần, nắm tay, dùng chung đồ: tổ đỉa không lây.
• Đừng nói "tại ở bẩn": bệnh không do vệ sinh kém.
• Nhắc nhẹ người bệnh không nặn, không thử xát muối, chanh. Đỡ bớt việc phải nhúng tay vào nước, chất tẩy trong đợt bệnh.
• Khi người bệnh mất ngủ, cáu gắt vì ngứa, hãy thông cảm và động viên đi khám da liễu.

Ngứa kéo dài làm mất ngủ và cáu gắt là chuyện thật. Hãy nói với bác sĩ để được giúp.

Khám tổ đỉa tại Phòng khám Samela

Tại Phòng khám Da liễu Samela, bác sĩ da liễu khám trực tiếp để phân biệt tổ đỉa với nấm, ghẻ và các bệnh có mụn nước khác, tìm điều làm bệnh bùng lên, rồi hướng dẫn chăm sóc và điều trị phù hợp với từng người.

Đi khám để bác sĩ xác định đúng bệnh.